پایان تلخ عمر ۸۰۰ ساله چنار زگلیک

پایگاه خبری پیام قزوین پرس به نقل از خبرگزاری فارس: چنار کهنسال روستای زگلیک دیگر سایه نمی‌اندازد. درختی که حدود ۸۰۰ سال از عمرش می‌گذشت و نسل‌های مختلف در کنار آن زندگی کرده بودند، حالا به چند تکه چوب تبدیل شده است.

درختی که سال ۱۳۹۷ در فهرست آثار ملی ثبت شد تا به‌عنوان بخشی از میراث طبیعی کشور حفظ شود، این بار نه بر اثر کهولت سن یا حادثه طبیعی، بلکه در ماجرایی که پای فروش چوب و تأمین هزینه ساخت سرویس بهداشتی روستا به میان آمده، از بین رفته است.

خبر قطع این درخت تاریخی از روستای زگلیک در شهرستان اهر، بار دیگر موضوع حفاظت از میراث طبیعی را به صدر اخبار آورده است. پرسش اینجاست که چطور درختی با قدمت چند قرن و برخوردار از ثبت ملی، به‌جای آنکه به نسل‌های بعدی سپرده شود، با تصمیمی که اکنون ابعاد قضایی آن در حال بررسی است، قطع شده است؟

علی فاضلی، دادستان عمومی و انقلاب شهرستان اهر، ظهر امروز از تشکیل پرونده قضایی ویژه برای بررسی این اتفاق خبر داد و گفت که پرونده در شعبه دوم بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب اهر تشکیل شده و رسیدگی به آن ادامه دارد.

به گفته دادستان اهر، در پی قطع چنار تاریخی زگلیک با هدف فروش چوب آن و تأمین هزینه احداث سرویس بهداشتی در روستا، دستگاه لودری که در عملیات قطع درخت نقش داشته، توقیف و به پارکینگ منتقل شده است. همچنین مأموران نیروی انتظامی با همکاری یگان حفاظت میراث فرهنگی، بخشی از تنه قطع‌شده درخت را کشف و ضبط کرده‌اند.

این اقدامات در شرایطی انجام شده که هنوز ابعاد مختلف ماجرا در دست بررسی است و مراجع قضایی باید درباره چگونگی وقوع این اتفاق و مسئولیت افراد دخیل در آن تصمیم بگیرند.

درختی ۸۰۰ ساله با یک تصمیم از بین رفت

فاضلی با اشاره به نتایج تحقیقات اولیه اعلام کرد که قطع درخت تاریخی زگلیک با هماهنگی بخشداری فندقلو و با هدف فروش چوب برای تأمین هزینه احداث سرویس بهداشتی در روستا انجام شده است.

موضوع اصلی، از بین رفتن یک اثر طبیعی ثبت‌شده در فهرست میراث ملی است که ارزش آن فراتر از چوب و بهای اقتصادی تنه درخت بود.

درختان کهنسال بخشی از حافظه زنده روستاها هستند. آنها در طول قرن‌ها شاهد تغییر سبک زندگی مردم، دگرگونی محیط پیرامون و عبور نسل‌های مختلف بوده‌اند. از بین رفتن چنین درختانی به معنای نابودی بخشی از میراثی است که امکان بازسازی آن وجود ندارد. نهال تازه‌ای که در آینده کاشته شود، هرچند می‌تواند جای خالی درخت را در چشم‌انداز روستا کم کند، نمی‌تواند جایگزین هشت قرن رشد و زندگی شود.

ثبت ملی، تضمین ماندگاری نیست

چنار زگلیک در سال ۱۳۹۷ در فهرست آثار ملی ثبت شده بود. در آن زمان، مسئولان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی ثبت این‌گونه آثار طبیعی را فرصتی برای معرفی آنها به‌عنوان بخشی از جاذبه‌های گردشگری استان می‌دانستند.

ثبت ملی قرار است به شناسایی ارزش یک اثر و تقویت زمینه حفاظت از آن کمک کند. با این حال، ماجرای زگلیک نشان می‌دهد که ثبت یک اثر به‌تنهایی برای تضمین بقای آن کافی نیست و حفاظت مؤثر به نظارت مستمر، مسئولیت‌پذیری دستگاه‌های مرتبط و جلوگیری از اقداماتی نیاز دارد که موجودیت این میراث را تهدید می‌کند.

آنچه در زگلیک اتفاق افتاده، فراتر از قطع یک درخت است. ماجرا درباره میراثی است که ارزش آن در طول صدها سال شکل گرفته و از بین رفتنش تنها چند ساعت زمان برده است. درختی که می‌توانست همچنان بخشی از هویت طبیعی روستا و جاذبه‌ای برای نسل‌های آینده باشد، دیگر وجود ندارد.