عربستان در محاصره بحران
پایگاه خبری پیام قزوین پرس به نقل از خبرگزاری فارس: چرخ روزگار با چه سرعتی می‌چرخد. یک سال پیش، «محمد بن سلمان» ولی‌عهد عربستان سعودی مدعی رهبری جهان عرب و مسلمان و افزایش نفوذ این کشور در گروه ۲۰ بود. اما امروز، پادشاهی او در لاک دفاعی فرو رفته و حتی اصل بقای آن نیز در معرض تهدید قرار گرفته است.
حملات موشکی از عراق و یمن به زیرساخت‌های حیاتی و تأسیسات نفتی عربستان، در کنار کاهش حمایت عملی آمریکا و مسدود شدن مسیرهای دیپلماتیک، این کشور را با بحرانی چندجانبه روبه‌رو کرده است.
«کارن الیوت هاوس» با این مقدمه، در وال‌استریت‌ژورنال نوشته است که ریاض در ۱۰ اکتبر، پس از حملات موشکی یمن که به کشته شدن ۱۳ نفر، زخمی شدن بیش از ۳۰۰ نفر و وارد آمدن خسارات سنگین به دو پایانه فرودگاه منجر شد، به مدت یک هفته فرودگاه خود را تعطیل کرد.
با افزایش حملات به سطح تقریباً روزانه، به گفته یک منبع بین‌المللی مطلع، محمد بن سلمان میان پناهگاه‌ها در جده جابه‌جا می‌شود.
چند روز پیش از حمله به فرودگاه، ولی‌عهد عربستان در ریاض نشست اضطراری با شرکای خود در پیمان مکه، یعنی ترکیه و پاکستان، برگزار کرده بود تا درباره همکاری برای دفاع از این کشور گفت‌وگو کند.
با این حال، حملات موشکی با واکنش‌های قاطع و حماسی از جنس سخنان «وینستون چرچیل» درباره ادامه مقاومت و تسلیم نشدن مواجه نشد.
برادر ناتنی محمد بن سلمان که وزیر انرژی عربستان است، با لحنی قاطع گفت که «در واژگان سعودی‌ها جایی برای ترس وجود ندارد»، اما بسیاری از شهروندان این کشور نگران هستند.
در تلاش برای حفظ ظاهر عادی زندگی، هیچ آژیری هشداری به صدا درنمی‌آید. مدارس بدون ارائه توضیحی به مدت یک هفته تعطیل شده‌اند و وزرای دولتی به‌طور ناگهانی از دسترس خارج شده‌اند.
عربستان در خطر از دست دادن درآمدهای نفتی است
به نوشته هاوس، آنچه افکار عمومی عربستان از رهبر بالفعل خود دیده، تصویری از ولی‌عهدی بدون لبخند است که آستین خود را بالا زده و به‌طور منفعلانه خون اهدا می‌کند.
او نوشته است: «این تصویر استعاره‌ای آشکار از وضعیت کشور است؛ نفت، مایه حیات عربستان است و حوثی‌ها (انصارالله) تلاش می‌کنند دسترسی این کشور به این منبع سنتی درآمد را قطع کنند. آن‌ها هم‌زمان، تلاش‌های محمد بن سلمان برای ایجاد منابع درآمدی جدید، از جمله گردشگری، معادن و مراکز داده، را نیز هدف قرار می‌دهند.»
طبق این یادداشت، افراد اندکی حاضرند به کشوری سفر کنند که پیوسته هدف حملات موشکی مرگبار قرار دارد و شمار کسانی که تمایل به سرمایه‌گذاری در چنین کشوری دارند، حتی کمتر است.
بر اساس پیش‌بینی وزارت دارایی عربستان، تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۲۶ به میزان ۳.۶ درصد کاهش خواهد یافت و فعالیت‌های نفتی نیز حدود ۲۱.۸ درصد افت می‌کند.
برآوردهای دولتی نشان می‌دهد مجموع گردشگری عربستان در پنج ماه نخست سال جاری میلادی پنج تا ۶ درصد کاهش یافته است؛ کاهشی که به‌احتمال زیاد در ماه‌های بعد، هم‌زمان با گسترش حملات، سرعت بیشتری گرفته است.
به این ترتیب، کشوری که در تلاش است وابستگی خود به نفت را کاهش دهد، اکنون با خطر از دست دادن درآمدهای نفتی ضروری برای بقای خود روبه‌رو است.
آمریکا عربستان را در برابر یمن تنها گذاشته است
طبق این گزارش، وضعیت زمانی بدتر می‌شود که «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، عربستان را برای مقابله با یمن تنها گذاشته است. واشنگتن اطلاعات و توصیه‌هایی درباره نحوه استفاده از آن‌ها در اختیار ریاض قرار می‌دهد، اما تاکنون تمایلی برای ورود مستقیم به درگیری نشان نداده است.
به ادعای هاوس، چین، کشوری که عربستان برای کاهش وابستگی شدید خود به آمریکا به دنبال گسترش روابط با آن بوده، به ایران و یمن کمک می‌کند. یک مقام سعودی در پاسخ به پرسشی درباره این موضوع گفت ریاض از پکن خواسته است به کمک‌های خود به تهران پایان دهد، اما مقام‌های چینی صرفاً انجام چنین کاری را انکار می‌کنند.
وال‌استریت ژورنال پیش‌تر ادعا کرده بود که ارتش یمن با استفاده از قطعاتی که از چین ارسال می‌شود، در حال ساخت موشک‌های پیشرفته میان‌برد است.
اسرائیل اما برای کمک به عربستان در دفع حملات یمن اعلام آمادگی کرده اما محمد بن سلمان این پیشنهاد را رد کرده است. به نظر می‌رسد هرگونه گفت‌وگو درباره برقراری روابط دیپلماتیک میان عربستان و اسرائیل نیز فعلاً از دستور کار خارج شده باشد. تقریباً تمام مسیرهای بالقوه برای حرکت به سوی ثبات بیشتر در منطقه مسدود به نظر می‌رسند.
یک مقام غربی می‌گوید: «عربستان با مشکل کلاسیک یک قدرت متوسط روبه‌رو است. این کشور باید راهی برای حرکت روی یک طناب باریک پیدا کند. عربستان می‌تواند موشک‌های ایران یا حوثی‌ها را رهگیری کند، اما فقط با کمک آمریکا.»
یک مقام سعودی نیز با اذعان به این وابستگی می‌گوید: «از چندین دهه گذشته تاکنون و در آینده نیز، روابط با آمریکا مهم‌ترین رابطه دوجانبه ماست.»
روابط عربستان و آمریکا پرفراز و نشیب بوده است
طبق نوشته هاوس، برای نتیجه‌گیری درباره اینکه آمریکا عربستان را رها کرده، هنوز زود است. بیش از ۸۰ سال روابط دوستانه واشنگتن و ریاض، که در سال ۱۹۴۵ با دیدار «فرانکلین روزولت» رئیس‌جمهور وقت آمریکا و «عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود» پادشاه عربستان در کشتی‌ای در نزدیکی مصر آغاز شد، با اختلاف‌نظرها و ناامیدی‌های مکرر همراه بوده است. بنابراین، برای ارزیابی تنش‌های کنونی آمریکا و عربستان، شناخت پیشینه تاریخی ضروری است.
نخستین ناامیدی بزرگ سعودی‌ها در سال ۱۹۴۸ رخ داد؛ زمانی که «هری ترومن» رئیس‌جمهور آمریکا، اسرائیل را به رسمیت شناخت. این اقدام در حالی صورت گرفت که روزولت به پادشاه عربستان وعده داده بود آمریکا بدون گفت‌وگوهای بیشتر درباره نحوه حل ادعاهای متعارض اعراب بر سر فلسطین، اقدامی انجام نخواهد داد.
در سال ۱۹۶۲، هم‌زمان با ادامه جنگی دیگر میان عربستان و یمن، «جان اف. کندی« رئیس‌جمهور وقت آمریکا، درخواست‌های فیصل، ولی‌عهد وقت عربستان برای به رسمیت نشناختن جمهوری عربی یمن را نادیده گرفت؛ دولتی که عربستان همچنان با موجودیت آن مبارزه می‌کرد.
در سال ۱۹۷۳، عربستان برای اعتراض به حمایت واشنگتن از اسرائیل در جریان حمله مصر و سوریه به این کشور، فروش نفت به آمریکا را تحریم کرد. ملک عبدالله نیز به «جورج دبلیو بوش» درباره حمله به عراق هشدار داده بود، اما هشدار او نادیده گرفته شد.
در سال‌های اخیر نیز محمد بن سلمان تلاش کرد ترامپ را از حمله به ایران منصرف کند، اما رئیس‌جمهور آمریکا بار دیگر به درخواست او توجهی نکرد.
طبق این گزارش، حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس تقریباً به‌طور قطع در پی خسارات واردشده به پایگاه‌های این کشور در بحرین، قطر و عربستان کاهش خواهد یافت، اما بعید است واشنگتن، ریاض را به‌طور کامل رها کند.
هاوس نوشته اجازه دادن به ایران یا چین برای کنترل بزرگ‌ترین و ثروتمندترین کشور عربی حاشیه خلیج فارس، در راستای منافع آمریکا نخواهد بود.
دیپلماسی با ایران بدون همراهی واشنگتن دشوار است
در ادامه این گزارش آمده که عربستان از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ماه فوریه، سفیر خود را در تهران حفظ کرده است. محمد بن سلمان همچنان به دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک امیدوار است، اما نمی‌تواند بدون آمریکا با تهران به توافق برسد زیرا ترامپ در چارچوب تلاش خود برای به زانو درآوردن اقتصاد ایران، صادرات نفت ایران را مسدود کرده است.
ترامپ وعده داده که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد، اما هیچ‌کس نمی‌داند پس از این تاریخ چه تصمیمی خواهد گرفت.
حملات بیشتر به ایران و تأسیسات نفتی آن، تقریباً به‌طور قطع حملات بیشتر ایران به تأسیسات نفتی عربستان را در پی خواهد داشت. با این حال، برخی در عربستان نگران هستند که ترامپ با استناد به خساراتی که به حکومت ایران وارد کرده است، پیروزی خود را اعلام کند و به ایران اجازه دهد بار دیگر کنترل تنگه هرمز را در دست بگیرد.
هاوس نوشته چنین وضعیتی به ایران امکان می‌دهد صادرات نفت عربستان از مسیر تنگه هرمز را تحت فشار و کنترل شدید قرار دهد. در همین حال، یمنی‌ها نیز می‌توانند صادرات نفت عربستان از مسیر دریای سرخ به تنگه باب‌المندب را تحت فشار قرار دهند.
یک مقام سعودی در توصیف این وضعیت می‌گوید: «اینکه شلیکی در کار نیست، خوب است اما نبود قطعیت بد است.»
عربستان بزرگ‌ترین بازنده است
طبق این گزارش، با وجود فقدان گزینه‌های مطلوب، هنوز برای کنار گذاشتن احتمال تداوم رهبری محمد بن سلمان در عربستان زود است. «سلمان بن عبدالعزیز» پادشاه ۹۰ ساله عربستان ممکن است در هر زمانی فوت کند و در نتیجه محمد بن سلمان به پادشاهی برسد.
ولی‌عهد در میان روحانیون و اعضای خاندان سلطنتی که سرکوب یا زندانی کرده است، دشمنانی دارد، اما کنترل ارتش کشور را در اختیار دارد. کارشناسان آمریکایی که با ارتش عربستان همکاری می‌کنند، می‌گویند گزارش‌ها درباره نارضایتی در میان نظامیان اغراق‌آمیز است.
با این حال، آنچه اغراق‌آمیز نیست، ضعف آشکار ارتش عربستان است. برای کشوری که بودجه دفاعی آن از ایران یا اسرائیل بیشتر است، ناتوانی در پاسخ موفقیت‌آمیز به حملات یمن که از نظر تجهیزات و سازمان‌دهی در سطح پایین‌تری قرار دارند، نگران‌کننده است.
هاوس نوشته که هنگامی که در آینده به این جنگ نگاه شود، به‌احتمال زیاد عربستان بزرگ‌ترین بازنده آن شناخته خواهد شد و آمریکا در جایگاه دوم قرار خواهد گرفت. هر دو کشور نشان داده‌اند که حتی در برابر قدرت‌هایی به‌مراتب ضعیف‌تر نیز قادر به پیروزی نیستند.
آمریکا ائتلاف‌های جهانی‌ای را که طی چند دهه ایجاد کرده بود، به هدر داده است. در مقابل، چین برنده آشکار این وضعیت است. پکن با فرسوده کردن ذخایر مهمات آمریکا، درگیر نگه داشتن ناوهای هواپیمابر نیروی دریایی این کشور که برای آمادگی جهت استقرار مجدد به سال‌ها زمان نیاز خواهند داشت و کاهش تحمل افکار عمومی آمریکا در برابر جنگی دیگر، به اهداف خود نزدیک‌تر می‌شود. این وضعیت هشداری برای تایوان نیز به شمار می‌رود.
«ترکی الفیصل» رئیس پیشین سازمان اطلاعات عربستان و سفیر سابق این کشور در آمریکا، در توصیف شرایط کنونی جهان می‌گوید: «در ۸۱ سال زندگی‌ام، هرگز جهان را تا این اندازه مبهم ندیده‌ام. پیش از این نیز روزهای بدی داشته‌ایم، اما همیشه تلاشی برای حل مشکلات وجود داشت. اکنون تلاش‌ها اغلب به نتایجی بدتر منجر می‌شوند.»
دیدگاه‌های کاربران (۰)
هنوز هیچ دیدگاهی برای این خبر ثبت نشده است. اولین نظر را شما بنویسید!